Tazminat Hukuku: Maddi ve Manevi Tazminat Davaları
Tazminat hukuku, bir kişinin hukuka aykırı bir davranış nedeniyle uğradığı zararın, sorumlu kişiye ödetilmesini konu alır. Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil ve sözleşmeye aykırılık hükümleri alanın temelini oluşturur; trafik kazaları, iş kazaları, tıbbi hatalar ve kişilik hakkı ihlalleri en sık görülen tazminat dosyalarıdır.
Kısaca
| Sorumluluk şartları | Hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı, kusur |
|---|---|
| Maddi tazminat | Tedavi gideri, kazanç kaybı, destekten yoksunluk |
| Manevi tazminat | Acı ve elemin giderilmesi |
| Trafik kazası | Önce sigortaya yazılı başvuru (15 gün) |
| Zamanaşımı | Öğrenmeden 2 yıl, her halde 10 yıl |
Tazminat sorumluluğunun şartları
Haksız fiilden doğan sorumlulukta dört unsur aranır: hukuka aykırı bir fiil, zarar, fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağı ve kusur. Bazı hallerde kanun kusur aramaz; motorlu araç işletenin, hayvan bulunduranın ve yapı malikinin sorumluluğu bu tür kusursuz sorumluluk hallerindendir. Sözleşmeye aykırılıkta ise borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe zarardan sorumludur.
Maddi tazminat
Maddi tazminat, malvarlığında meydana gelen azalmayı karşılar. Bedensel zararlarda tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar istenir. Ölüm halinde cenaze giderleri ile ölenin desteğinden yoksun kalanların destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir. Hesaplama, aktüerya uzmanı bilirkişi tarafından yaşam tabloları ve gelir verileri esas alınarak yapılır.
Manevi tazminat
Manevi tazminat, kişinin yaşadığı acı, elem ve üzüntüyü bir ölçüde hafifletmeyi amaçlar. Miktar belirlenirken olayın ağırlığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusur oranı ve paranın alım gücü dikkate alınır. Manevi tazminat bir zenginleşme aracı olarak görülmez; bu nedenle mahkemeler ölçülü miktarlara hükmeder. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir.
Uygulamada öne çıkan dosyalar
- Trafik kazaları: Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında önce sigorta şirketine başvurulur; on beş iş günü içinde ödeme yapılmazsa dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu yolu açılır. Trafik ve iş kazası tazminatlarında hesabın hangi verilerle yapıldığına tazminat davaları hakkındaki bu açıklamalardan bakılabilir.
- İş kazaları: İşveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamışsa işçinin ve yakınlarının zararını karşılar; dava öncesi arabuluculuk aşamasının zorunlu olup olmadığı talebin niteliğine göre değerlendirilir.
- Boşanma tazminatları: Evlilik birliğinin sarsılmasında daha az kusurlu eş, mevcut veya beklenen menfaatleri zedelendiği için maddi, kişilik hakları saldırıya uğradığı için manevi tazminat isteyebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülür ve boşanma kararıyla birlikte hükme bağlanır.
Zamanaşımı
Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır. Sözleşmeden doğan taleplerde genel süre on yıldır.
İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir; somut olayınız için bir avukata danışın.
