İş Hukuku: İşçi ve İşverenin Temel Hak ve Yükümlülükleri

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki bağımlı çalışma ilişkisini düzenler. Temel kaynakları 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur. Basın çalışanları, deniz ve havacılık sektörü gibi bazı alanlarda özel düzenlemeler bulunur.

İş sözleşmesi türleri

İş sözleşmesi belirli veya belirsiz süreli, tam veya kısmi süreli olabilir. Belirli süreli sözleşme ancak objektif bir sebebe dayanıyorsa yapılabilir; esaslı bir neden olmadan zincirleme yenilenen belirli süreli sözleşmeler baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Deneme süresi en fazla iki ay olarak kararlaştırılabilir, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.

Fesih ve iş güvencesi

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi iş güvencesinden yararlanır. İşveren, sözleşmeyi işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletme gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmadan feshedemez. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve sebep açık biçimde gösterilmelidir. Davranıştan kaynaklanan fesihlerde işçinin savunması alınmadan fesih geçersiz sayılabilir.

İşçilik alacakları

• Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı
• Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram-genel tatil ücretleri
• Kullandırılmayan yıllık izin ücretleri
• Ödenmeyen ücretler ve asgari geçim indirimi gibi yan haklar

Bu alacakların büyük kısmı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Fazla çalışmanın ispatında tanık beyanları, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalar önem taşır. Fazla mesai ve yıllık izin alacaklarında ispat sorunları işçi alacakları başlığı altında daha geniş ele alınmış.

Zorunlu arabuluculuk ve işe iade

İşçi ve işveren alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İşe iade için arabulucuya başvuru süresi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aydır. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Mahkeme feshi geçersiz bulursa işçinin işe iadesine, işe başlatılmaması halinde dört ila sekiz aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatına ve dört aya kadar boşta geçen süre ücretine hükmeder.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir; somut olayınız için bir avukata danışın.